2026 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü, beyindeki nöronların ışık darbeleriyle milisaniyelik hassasiyetle kontrol edilmesini sağlayan optogenetik yönteminin öncülerine verildi. Karolinska Enstitüsü Nobel Komitesi; ödülü Amerikalı biyomühendis Karl Deisseroth ile Alman biyofizikçiler Peter Hegemann ve Georg Nagel'in paylaştığını açıkladı. Geliştirilen yöntem, sinir devrelerinin davranış, duygu ve hafıza süreçlerini nasıl yönettiğinin doğrudan incelenmesine imkan tanıyor.
Teknoloji, yeşil alg türü Chlamydomonas reinhardtii'deki kanalrodopsin proteininin keşfiyle geliştirildi. Peter Hegemann ve Georg Nagel'in saptadığı ışığa duyarlı bu iyon kanalları, Karl Deisseroth tarafından genetik mühendisliğiyle memeli nöronlarına aktarıldı. Mavi ışıkla nöronları ateşleyen ve sarı ışıkla baskılayan sistem, mikro optik fiberler aracılığıyla canlı deneklerdeki hedef beyin devrelerinin uzaktan yönetilmesini sağladı.
Geleneksel uyarım yöntemlerine kıyasla yüksek zamansal hassasiyet ve hücre tipi özgüllüğü sunan teknik; Parkinson, majör depresyon, epilepsi ve şizofreni mekanizmalarının aydınlatılmasında kullanılıyor. Optogenetik ayrıca retinitis pigmentosa kaynaklı retina dejenerasyonlarında sağlam hücreleri ışığa duyarlı hale getirerek görmeyi kısmen geri kazandırmayı hedefleyen klinik gen terapisi çalışmalarında uygulanıyor.
KAYNAK: science.org