Bir bardak buzlu suda katı buz ve sıvı su aynı anda var olur; kuantum ölçeğinde ise elektronlar çok daha farklı bir dans sergiler. MIT bünyesinde Nuh Gedik liderliğindeki ekip, erbium tritellür malzemesini eksi 230 dereceye kadar soğutarak elektronların dama tahtası şeklinde iki ayrı desene kilitlendiğini gözlemledi. Düzen bozulduğunda fazlardan biri malzeme geneline eşit yayılırken, diğeri suyun içinde donan buz kristalleri gibi cepler halinde genişleyerek geri dönüyor. Kuantum ölçeği donuyor.
Araştırmacılar, iki aşamalı lazer darbeleri kullanarak atomik yapıyı önce sarstı, ardından sistemin toparlanma sürecini anlık verilerle kaydetti. İlk dalga standart faz geçişini tamamlarken, dik açıyla oluşan ikinci dalga malzemede parçalı odaklar kurup dışa doğru büyüdü. Elektronların bu beklenmedik toparlanma biçimi, fizik dünyasında uzun süredir tartışılan mekanizmanın sırrını çözdü. Lazerler sistemi aydınlattı.
Elektronların eşzamanlı faz davranışını yönetebilmek, süperiletkenlerin ve kuantum aygıtlarının çalışma prensiplerini doğrudan etkiliyor. Silikon tabanlı klasik çiplerin sınırına ulaşılan günümüzde, çoklu faz dinamikleri geleceğin hesaplama paradigmalarını şekillendirme potansiyeli taşıyor. Geleceğin kuantum mimarisi, laboratuvardaki bu buz benzeri örgütlenmeyle yeni bir temel kazanıyor.
KAYNAK: sciencedaily.com